Cà phê từ lâu đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống của nhiều người Việt. Một buổi sáng với ly cà phê phin nóng hổi hay một ly cà phê sữa đá giữa giờ làm dường như là “nghi thức” quen thuộc. Người ta thường nghĩ đến cà phê như một thức uống giúp tỉnh táo, tăng sự tập trung. Nhưng ít ai biết rằng, việc duy trì thói quen uống 1–2 ly cà phê mỗi ngày còn có thể mang lại lợi ích đặc biệt cho lá gan – cơ quan quan trọng trong việc thải độc, chuyển hóa và duy trì sự sống.
Các nghiên cứu khoa học trong hai thập kỷ gần đây, từ châu Âu, Mỹ cho tới châu Á, đều chỉ ra rằng uống cà phê với liều lượng vừa phải có liên quan mật thiết đến việc giảm nguy cơ mắc các bệnh lý gan mạn tính, bao gồm gan nhiễm mỡ, xơ gan và ung thư gan.
Cà phê và ứng thư gan.
Một trong những bằng chứng đáng chú ý nhất đến từ nghiên cứu Singapore Chinese Health Study – theo dõi hơn 63.000 người gốc Hoa trong nhiều năm. Kết quả cho thấy, những người uống từ 3 ly cà phê trở lên mỗi ngày có nguy cơ mắc ung thư biểu mô tế bào gan (HCC) thấp hơn tới 44% so với nhóm không uống. Điều thú vị là mối liên hệ bảo vệ này cũng xuất hiện ở những người chỉ uống 1–2 ly mỗi ngày, dù mức giảm nguy cơ thấp hơn nhưng vẫn có ý nghĩa thống kê.
Điều đó cho thấy, ngay cả việc uống ở mức “vừa phải” – tương đương với thói quen phổ biến của người Việt (1–2 ly phin mỗi ngày) – cũng có thể giúp gan chống chọi tốt hơn với nguy cơ ung thư.
Giảm tiến triển xơ gan ở người bị gần nhiễm mỡ
Giảm tiến triển xơ gan ở người gan nhiễm mỡ, đặc biệt là gan nhiễm mỡ do rối loạn chuyển hóa (MASLD), ngày càng phổ biến ở Việt Nam do chế độ ăn nhiều dầu mỡ, ít vận động. Vấn đề nghiêm trọng là gan nhiễm mỡ có thể tiến triển thành viêm gan, xơ hóa và cuối cùng là xơ gan.
Một phân tích tổng hợp năm 2021 trên tạp chí Nutrients cho thấy: uống cà phê thường xuyên giúp giảm 35% nguy cơ tiến triển thành xơ gan nặng ở bệnh nhân NAFLD/MASLD. Đáng chú ý, hiệu quả bảo vệ này thể hiện rõ ngay cả ở nhóm tiêu thụ khoảng 2 ly/ngày. Điều đó đồng nghĩa với việc chỉ cần duy trì một thói quen nhỏ – nhâm nhi cà phê buổi sáng và buổi trưa – đã có thể góp phần làm chậm quá trình xơ hóa gan.
Giảm tỷ lệ tử vong do các bệnh về gan.
Tử vong do bệnh gan giảm gần một nửa ở người uống cà phê. Theo nghiên cứu quy mô lớn tại UK Biobank, theo dõi gần nửa triệu người trong hơn 10 năm. Kết quả cho thấy:
Người uống cà phê có nguy cơ mắc bệnh gan mạn thấp hơn 21%.
Nguy cơ tử vong do bệnh gan thấp hơn tới 49% so với nhóm không uống.
Một điểm đáng chú ý: lợi ích này không chỉ xuất hiện ở những người uống nhiều (3–4 ly/ngày), mà ngay cả nhóm uống 1–2 ly/ngày cũng được hưởng lợi rõ rệt. Đây là con số đầy thuyết phục, chứng minh cà phê không chỉ là một thú vui, mà còn có thể xem như “liều thuốc bổ tự nhiên” cho lá gan.
Vì sao cà phê tốt cho gan
Các nhà khoa học cho rằng, lợi ích của cà phê đối với gan không chỉ đến từ caffeine. Trong hạt cà phê còn chứa nhiều hợp chất sinh học như chlorogenic acid, cafestol, kahweol, có khả năng:
- Chống oxy hóa: giảm stress oxy hóa – một nguyên nhân quan trọng gây tổn thương tế bào gan.
- Kháng viêm: ức chế các con đường viêm mạn tính, vốn liên quan đến tiến triển của NAFLD và xơ gan.
- Ức chế xơ hóa: hạn chế hoạt động của tế bào hình sao trong gan – tế bào đóng vai trò chính trong việc hình thành mô sẹo.
- Cải thiện chuyển hóa glucose và lipid: giúp gan ít bị “quá tải” bởi mỡ và đường, từ đó giảm nguy cơ gan nhiễm mỡ.
Ở Việt Nam, một “ly” cà phê phin có thể chứa khoảng 80–120 mg caffeine, tương đương một tách espresso phương Tây. Như vậy, việc uống 1–2 ly phin mỗi ngày vừa nằm trong ngưỡng “an toàn” được khuyến cáo (không quá 400 mg caffeine/ngày), vừa đủ để tạo hiệu ứng bảo vệ gan.
Tuy nhiên, một điểm cần lưu ý: cà phê phin Việt Nam thường được pha kèm nhiều đường, sữa đặc. Điều này có thể làm tăng nguy cơ gan nhiễm mỡ nếu tiêu thụ quá mức. Vì vậy, để tối ưu hóa lợi ích cho gan, các chuyên gia khuyến nghị:
Ưu tiên cà phê đen không đường hoặc chỉ cho ít sữa.
Tránh uống cà phê pha sẵn có quá nhiều đường và kem.
Kết hợp cùng chế độ ăn lành mạnh và vận động thường xuyên.
